![](http://members.ru.edu.af/storage/journals_cover_photo/6rv1OQ4Uvz2H4cQ6YzAtTDVQzELAXEyBVZfoLdyh.jpeg)
Views
0
Downloads
40
Citations
تحولات منطقهای و همکاریهای سیاسی بین افغانستان و قرغیزستان
Mohammad Sharif Nazari , ,Received 21 Apr 2021, Accepted 21 Apr 2021, Published online 21 Apr 2021
insert_link http://research.ru.edu.af/da/doi/full/121/607fb3002056c/93
lock_outline Open access
Abstract
امروز، تغییرات گسترده در روابط و مناسبات کشورها در سطح منطقه و جهان رونما گردیده است. در نتیجۀ این تحولات و دگرگونیهای منطقهای، زمینههای تحکیم مراودات و تعاملات بین افغانستان و کشورهای منطقه منجمله قرغیزستان بیش از پیش فراهم شده و با توجه به نیازمندیهای متقابل و زمینههای مساعد همکاری بین کشورهای افغانستان و قرغیزستان، تهداب همکاریهای متقابل در عرصههای مختلف سیاسی، امنیتی، اقتصادی- تجارتی، اجتماعی و فرهنگی گذاشته شده است. هدف تحقیق حاضر این است که نشان دهد چه عواملی زمینه ساز روابط بهتر میان افغانستان و قرغیزستان شده است. فرضه مورد نظر برای پاسخ گفتن به پرسش بالا، این است که تحولات منطقه و عضویت افغانستان و قرغزستان در سازمانهای گوناگون منطقهای سبب شده است تا هردو کشور با همدیگر روابط گوناگون دوستانه را دنبال نمایند. پس از بررسی به روش توصیفی – تحلیلی یافتههای حاکی از آن است که نزدیکی و تعهدات که بیشتر در قالب سازمانهای منطقهای عقد گردیده است، باب جدیدی همکاریها فیمابین کشورهای مذکور را گشوده است. سازمانهای منطقهای که بستر مناسب همکاریهای منطقهای را فراهم کرده اند. سازمان شانگهای، ایکو و پروسه استانبول، از عمدهترین سازمانهای منطقهای آسیایی است که افغانستان و قرغیزستان مشترکاً عضویت آنها را داشته و جهت دهندۀ روابط و مناسبات دو کشور میباشد.مقدمه
دگردیسیهای امروز، بیش از هر زمان دیگر مناسبات ملتها و دول را متحول کرده است. در دنیای امروز رویکردهای ارتباطی، به تبع تحولات که در عرصههای مختلف زندگی به وجود آمده است، دگرگون شده است. این دگرگونی بیش از همه در ابزار تامین ارتباطات و تعقیب منافع ملی دولتها به وجود آمده است. امروزه دولتها برخلاف دورههای گذشته که از جنگ و قدرت سخت افزاری برای تامین منافع ملی استفاده میکردند، بیشتر به دیپلوماسی و قدرت نرم افزاری متوسل میشوند. تحولات دنیای مدرن، از قبیل توسعه وسایل ارتباطی، دنیا را به یک دهکده مبدل کرده است. جهان امروز نیازمندیهای متقابل دولتها و ملتها را بیش از هر زمانی دیگر تقویت کرده و به این ترتیب وابستگیهای اجتنابناپذیری را در پی داشته است. منابع و فرصتهای اقتصادی و نیز تروریزم بینالمللی از عمدهترین مسائل دنیای امروز است که باعث دگرگونی روابط بینالملل شده و باب مناسبات جدیدی را در سطح منطقه و جهان بین دولتها گشوده است. به این ترتیب، افغانستان نیز از این تحولات بی تاثیر نبوده و به تبع این تحولات مناسبات و ارتباطات شان در سطح منطقه و جهان متحول شده است.
با توجه به این تحولات که نقش ملتها در تامین ارتباطات بیش از پیش تعیین کنند شده است، متغیرهای که بین ملتهای محتلف تجانس ایجاد میکند، در همبستگی بین ملتها ممد بوده و بخشی از پایههای تعریف منافع مشترک قرار میگیرد. بدین اساس، کشور افغانستان با توجه به موقعیت جغرافیایی و نژادی مردم افغانستان، سبب ایجاد پیوندهای عمیق در میان این کشور و جمهوریهای آسیای مرکزی شده است. از دوران سلطه اتحاد شوری بر افغانستان، روابط این کشورها با جمهوریهای آسیای مرکزی توسعه یافته و مبادلات گوناگون افزایش پیدا کرده است (طبرستانی، 1394: 197).
قرغیزستان نیزبه عنوان یکی از کشورهای آسیای مرکزی، با داشتن نفوس 75% مسلمان (امیدی، 1388: 298). دارای اشتراکات فرهنگی با افغانستان بوده و بدین ترتیب زمینههای خوب همکاری فی مابین دو کشور وجود دارد. علاوه بر این، تغییرات و دگرگونی هایی که در سطح منطقه و جهان به وجود آمده است، ایجاب همکاریهای متقابل را موجب گردیده است.
دولت افغانستان به عنوان یک واحد سیاسی که از تمام مردم و ملت افغانستان نمایندگی میکند، با کشورهای جهان و منطقه منجمله قرغیزستان دارای قابلیتهای خوب همکاری متقابل بوده که در این مقاله بررسی میشود.
تحولات منطقهای
واقعیت این است که به جای یک نظم جهانی واحد، ما امروزه شاهد ظهور انواع مختلف نظمهای نوین منطقهای هستیم. سیاست بینالملل در اکثر مقاطع زمانی این قرن پر آشوب، از نظر نقطه تمرکز و مقیاس ارایه تحلیل، آشکارا جهانی بوده است. رقابتها و جنگهای گرم و سرد حاصله از آن، در سطح جهانی و بین قدرتهای بزرگی که دارای منافع و تاثیرات جهانی هستند، صورت گرفته است. خود این منازعات نیز تقریباً تأثیرات و پیامدهای مهمی برای همه کشورها و جوامع دیگر در برداشته است. زیرا، جنگ سرد تأثیر دوگانهای بر مناقشات منطقهای برجای گذاشته است. از جمله بسیاری از مناقشات را بینالمللی کرد که در نتیجۀ آن در آفریقا، آسیای جنوب شرقی، خاورمیانه و مناطق دیگر، طرفهای درگیر همواره از قدرتهای بیگانه درخواست کمک میکردند (رک: لیک و مورگان، 1392: 17-18).
بدین ترتیب، تحولات منطقهای در سپهر تحولات جهانی مناسبات و روابط بین کشورها را دگرگون کرده است. در طی این دگرگونی ها، ابرقدرتها که در پی امنیت جهانی بود، امروزه موجد تحولاتی شده اند که امنیت منطقهای را در پی داشته است. با به هم خوردن روابط و مناسبات در اثر تغییرات گستردۀ جهانی، و منطقهای شدن امنیت، و تحولات نظیر این، امروزه ضرورت این پیش آمده تا کشورهای منطقه در قالب نظام منطقهای، مناسبات شان را بازتعریف کنند. در اینصورت، با ایجاباتی که در تامین و گسترش روابط به وجود آمده است، کشورهای منطقه سعی خواهند کرد تا با گسترش تعاملات شان، همکاریهای متقابلی را دنبال کند. پدیدههای نو ظهوری چون داعش، به عنوان تروریزم بینالمللی، این ضرورت همکاریهای متقابل را برای حفظ امنیت و ثبات، در بین کشورهای منطقه تقویت خواهند کرد. به این ترتیب تحولات به وجود آمده شرایط مناسبی را برای همکاریهای متقابل در بین کشورهای منطقه به وجود آورده است. از اینرو مناسبات نیک متقابل بین کشورهای منطقه آسیایی نیز بیش از پیش فراهم شده است. با توجه به این شرایط، برای افغانستان نیز ضرورت پیش آمده که برای تامین ثبات و امنیت، انکشاف اقتصادی و تجارتی، توسعه علمی و فرهنگی، با کشورهای منطقه وارد مناسبات نیک از مجاری دیپلوماتیک آن شود.
زمینههای همکاری متقابل میان افغانستان و قرغیزستان
افغانستان و قرغیزستان از جمله کشورهای منطقه است که به تبع دگرگونیهای به وجود آمده و زمینههای شکل گرفته میتواند به همکاریهای متقابلی بپردازد که متضمن تامین منافغ ملی طرفین باشد. این همکاریها، با وجود زمینههای صورت میگیرد که این همکاریها را ممکن میسازد. که به اختصار به آن میپردازیم: متغیرهای موثر و عینی در سیاست خارجی دو کشور افغانستان و قرغیزستان را که زمینهساز همکاریهای متقابل است، میتوان به دو بخش ملی و فرا ملی (نظامگرایانه) تفکیک کرد. متغیرهای ملی، اشاره به اقتصاد (صادرات و واردات کالا، استفاده از جغرافیا برای ترانزیت و غیره)، امنیت (مبارزه با تروریسم، قاچاق اسلحه و غیره) علمی و فرهنگی (آموزش و استفاده از منابع انسانی) و غیره دارد که دو کشور افغانستان و قرغیزستان مبتنی بر این متغیرها میتوانند، منافع خویش را شناسایی و توسعه ببخشند.
متغیرهای فراملی و یا نظامگرایانه، آن دسته از متغیرهایی است که ساختار و فرایندهای منطقه و نظام بینالملل را در بر میگیرد. نظام بینالمللی اشکال مختلفی نظیر توازن قدرت، نظام تکقطبی یا چندقطبی و غیره داشته است که هرکدام در سیاست خارجی کشورها تاثیرگذار بوده است. به طور مثال سیاست خارجی افغانستان در سیستم دوقطبی بدون تردید با سیاست خارجی این کشور در دوره پس از فروپاشی شوروی، نمیتواند یکسان باشد. در حال حاضر نظامهای بینالملل و منطقه تحت تاثیر شاخصهها و متغیرهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جهان به سوی نوعی همکاری و همگرایی در حرکت است. با توجه به این که افغانستان و قرغیزستان سیاستهای به نسبت مشابه در مورد آمریکا دارند، از این رو، متغیر ساختار نظام بینالملل و منطقه، روند گسترش همکاری افغانستان و قرغیزستان را تسهیل میکند. با توجه به سند استراتیژی همکاریهای منطقهای افغانستان، مهمترین محورهای سیاست خارجی افغانستان نسبت به قرغیزستان و کشورهای منطقه، گسترش روابط با کشورهای منطق با هدف کسب انرژی، گسترش تجارت و ترانزیت، استخراج معادن، انکشاف زراعت و صحت، جذب سرمایه گذاری خارجی، مبارزه با مواد مخدر، تبادل کارگران و جلب کارگران ماهر است (تمنا، 1393: 444- 445).
روابط دیپلوماتیک افغانستان و قرغیزستان در سال ۱۳۸۳ با تاسیس سفارت افغانستان در بیشکک آغاز شد. که این روابط برای مدتی به تعلیق در آمد اما در پی تمایل دو کشور به گسترش روابط، این روند در سال ۱۳۸۵ از سر گرفته شد ( رحمانی و حسینی، ۱۳۹۰: ۲۶۵).
همکاری در چارچوب سازمانها
وجود نیازهای متقابل مبتنی بر تغییرات و تحولات به وجود آمده و زمینههای مساعد همکاریهای متقابل، موجب گسترش همکاریها شده و روابط بین دو کشور را مستحکم میکند. بدین ترتیب، این مراودات و همکاریهای متقابل، از مجاری دیپلوماتیک آن تنظیم و به مرحله اجرا گذاشته میشود. همکاریهای مذکور میتواند در قالب تعهدات متقابل اجرا و عملی شود. به این ترتیب، تعهدات و سازمانهای منطقهای نیز یکی از این چارچوبهای همکاری بوده که زمینۀ بیشتر و بهتر همکاریهای متقابل را فراهم کرده و باعث همبستگی بیشتر میشود. قرغیزستان در راستای جستوجوی متغیرهای منافع ملی در سیاست خارجی خود نسبت به افغانستان، بیشتر از رهگذر ائتلاف با امریکا نگریسته است. ناتوانی نسبی امریکا در حل چالشها و منافع ملی قرغیزستان، اهمیت سازوکارهای منطقهای را برای قرغیزستان افزایش داده است. از این رو، در حال حاضر دو کشور افغانستان و قرغیزستان در برخی از سازمانهای منطقهای نظیر ایکو، شانگهای، و همچنین پروسه استانبول به صورت مشترک عضویت دارند. عضویت قرغیزستان در این نهادها به صورت ضمنی تاثیر مهمی در روابط این کشور با افغانستان دارد. توجه به این نهادها به مسائلی نظیر مبارزه با مواد مخدر، تروریسم، افراطگرایی، فقر و غیره، محورهای تازه و مهمی در روابط افغانستان و قرغیزستان گشوده است. توجه و مشارکت دو کشور در پروسه استانبول یا قلب آسیا و تدابیر اعتمادسازی مندرج آن زمینه رسیدگی به چالشهای دو کشور و گسترش منافع را فراهم میسازد. همچنین اعلان تصمیم دولت قرغیزستان بر گشایش سفارت در افغانستان نیز بیانگر فصل تازهای از همکاری ها، میان دو کشور محسوب میگردد (تمنا، 1393: 449-450). عضویت دو کشور در سازمان ایکو که افغانستان میزبان چهارمین اجلاس وزرای این سازمان در سال 2011 بود، نشانگر تمایل دو کشور در مناسبات اقتصادی با دورنمایی موفقیتآمیز است(مومند، 1394: 20). همچنین برنامۀ CAREC همکاری اقتصادی منطقوی آسیای میانه که دو کشور افغانستان قرغیزستان عضویت آن را دارند، به همکاری اقتصادی میان دو کشور جهت بهبود سطح زندگی و کاهش فقر در منطقه تأکید دارد و بر روابط خوب اقتصادی میان دو کشور صحه میگذارد(همان). از مجموع سازمانهای منطقهای که دو کشور افغانستان و قرغیزستان در آن عضویت دارد، به ذکر سازمانهای پروسه استانبول که شاید بیش از همه زمینه همکاریهای متقابل را فراهم کرده است، میپردازیم.
پروسه استانبول
پروسه استانبول- قلب آسیا، یک چارچوب مهم در دیپلوماسی منطقهای افغانستان پنداشته میشود که در سال ۲۰۱۱ به ابتکار دولت افغانستان و حمایت کشورهای منطقه تاسیس شد و نخستین کنفرانس وزیران خارجه آن در ۲ نوامبر سال ۲۰۱۱ در شهر استانبول- ترکیه تدویر یافت. پروسه استانبول- قلب آسیا آنگونه که در فلسفه شکلگیری آن بیان شده است، نقش تکمیلی و هماهنگی سایر سازمانها و میکانیزمهای منطقهای را دارد و نحوه کار این پروسه توانسته توجه بسیاری از سازمانهای منطقهای را جلب کند. این سازمانها در جلسات مختلف این پروسه بهگونه فعال اشتراک میکنند. ورای سازمانهای منطقه، سازمانهای جهانی و فرامنطقهای مانند سازمان ملل متحد، ناتو، سازمان امنیت و همکاری اروپا، سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی، اتحادیه اروپا مشارکت فعال و سازنده در امر تقویت پروسه استانبول و دستیابی به اهداف آن دارند. ( بارز، ۱۳۹۵).
از عمدهترین سازمانهای منطقهای آسایی مرکزی بوه که کشورهای افغانستان و قرغیزستان عضویت آنرا داشته و بر اساس اصول و اهداف آنها همکاریهای دوجانبه شانرا تنظیم میکند. که بنابراین، میتوان از آنها به عنوان چارچوب خوبی همکاری فی مابین کشورهای مذکور یاد کرد.
همکاریها
- دربخش سیاسی- امنیتی
در پرتو سیاست معقول و مدیریت سالم سیاست خارجی، کشور ما در عرصه بینالمللی در پهلوی تلاشها و ارتباطات دو جانبه، زمینههای پیشبرد کارهای سازنده و مؤثر را از طریق سازمانهای منطقهای به خصوص در چارچوب پروسه استانبول با جمهوری قرغیزستان مهیا کرده است. قرغیزستان با اعطای پایگاه نظامی به امریکا برای مبارزه با تروریسم ، افغانستان را در حوزه امنیتبه طور غیر مستقیم کمک کرده است ( منادی، ۱۳93، ۴۴۶).
بحث مهم همکاریهای منطقهای در چهارچوب پروسه استانبول که افغانستان در محور آن قرار دارد، یک پروسه بس مهم تاریخی برای افغانستان و هم برای آن عده از کشورهای منطقه میباشد که زندگی مسالمت آمیز و عاری از خشونت را ترجیح میدهند و احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورها را از اولویتهای سیاست خارجی کشورهای شان قرار داده، و رفع منازعات را در مطابق با منشور ملل متحد و قوانین بینالمللی قبول دارند. طوری که در اسناد همکاریهای منطقهای در چارچوب پروسه استانبول تذکر رفته است.
از نکات مهم پروسه استانبول گسترش همکاری میان کشورهای قلب آسیا، تقویت اعتماد سازی میان کشورهای منطقه ومبارزه مشترک با تهدیدات است که منطقه به آن مواجه میباشد. با در نظر داشت این حقایق کشور قرغیزستان به حیث عضو این سازمان منطقهای قلب آسیا "پروسه استانبول"، تمامی تعهدات و توافقاتی را که در اجلاس و اعلامیههای آن تذکر رفته، پذیرفته است. جمهوری قرغیزستان در ارتباط به تدابیری که غرض اعتماد سازی در ساحات مبارزه با تروریزم، مبارزه با حوادث طبیعی، تعلیم و تربیه، همکاریهای فرهنگی، انکشاف تجارت و همکاریهای اقتصادی و مبارزه با مواد مخدر اند، و سایر اصول و تعهدات پذیرفته شده در جلسات کشورهای عضو پروسه استانبول و عموما درساحات: سیاسی و امنیتی، اقتصادی، معارف، فرهنگی و حقوقی که از طریق کشورهای عضو در نظر گرفته شده است، بحیث یک کشور دوست برای هر گونه همکاری با افغانستان و کشورهای عضو قلب آسیا یا (پروسه استانبول) آماده میباشد.
جمهوری قرغیزستان بخصوص در بخشهای امنیتی، مبارزه علیه تولید مواد مخدر وقاچاق آن، مبارزه علیه تروریزم و بسا مسایل دیگر که در تحکیم صلح و امنیت در منطقه مفید باشد، برای هرگونه همکاری اظهار علاقمندی نموده اند. تفاهنمامههای که در این بخشها به امضا رسیده و یا قرار است که به زودی به امضا برسد، عبارت اند از:
- پروتوکول در مورد مشورتهای دو جانبه بین وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری قرغیزستان که به سطح معینان قبلا به امضا رسیده است.
- تفاهمنامه همکاری بین ریاست انستیتوت دیپلوماسی وزارت امور خارجه و اکادمی دیپلوماسی وزارت امورخارجه جمهوری قرغیزستان به امضا رسیده است.
- موافقتنامه دوجانبه بین وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی افغانستان و وزارت امور خارجه جمهوری قرغیزستان که در رابطه به رفع ویزای پاسپورتهای سیاسی و خدمات در آینده به امضاء خواهد رسید، مسودۀ آن ترتیب شده است.
- امضای تفاهمنامه بین وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی افغانستان و وزارت امور خارجۀ جمهوری قرغیزستان به منظور تحکیم روابط و همکاریهای سیاسی بین دوکشور.
- تفاهمنامه بین شورای امنیت ملی و کمیتۀ دولتی امنیت ملی دولت جهوری قرغیزستان در رابطه به مبارزه علیه تروریزم، مواد مخدر و همکاریهای امنیتی به امضاء رسیده است.
- تفاهمنامه میان جهموری اسلامی افغانستان و جمهوری قرغیزستان در عرصۀ مبارزه علیه قاچاق مواد مخدر بین وزارت امور داخله جمهوری اسلامی افغانستان و ادارۀ کنترول مواد مخدر جمهوری قرغیزستان در آینده به امضاء میرسد.
- تفاهمنامه بین جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری قرغیزستان در رابطه به مبارزه با حوادث طبیعی و حالات اضطراری به امضاء رسیده است.
- در عرصۀ اقتصادی- انکشافی
مناسبات بین جمهوری اسلامی افغانستان با جمهوری قرغیزستان دوستانه و برادرانه میباشد، اما به ارتباط توسعۀ مناسبات اقتصادی و تجارتی این موضوع قابل ذکر است، که بدون شاهراههای مناسب ترانسپورتی و خطوط راه آهن که دوکشور را با هم وصل کند و بدون خطوط هوایی مناسب که هردو کشور را از طریق هوا وصل نماید، (البته در این زمینه تلاشها جریان دارد و پروژههای حیاتی تحت مطالعه است) توسعۀ این مناسبات مشکل خواهد بود. چنانچه که افغانستان و قرغیزستان در بسیاری از سازمانهای منطقوی عضو میباشند، در چارچوب این سازمانها، توسعه و مناسبات اقتصادی میتواند جایگاه مناسبی برای خود پیدا کند. سالهای قبل حجم تجارت بین دوکشور، بسیار محدود بود، تنها در سال 93 به بیست میلیون دالر آمریکایی رسیده است. البته این مبلغ طوریکه معلومات گردید، از صدور تیل به اقغنستان بوده است. قابل یادآوری است که حجم تبادلۀ بین دوکشور بسیار محدود است و یا میتوان گفت که هیچگونه انکشافی تا اکنون نکرده است. افغانستان در تبادلات تجاری خود با قرغیزستان قطعات وسایل، ماشین آلات، تجهیزات و پوشاک وارد میکند و در مقابل میوه خشک و تازه، فرش و حبوبات به قرغیزستان صادر میکند. ( واحدی، ۱۳۹۵).
کار بالای پروژۀ کاسا 1000 ادامه دارد، که جمهوری قرغیزستان برق را به کشورهای جنوب آسیا در آینده انتقال میدهد. و احیای راه ابریشم که از اهمیت ویژهيی برخوردار است. در این مورد به تاریخ 28/11/2014 کنفرانس بیناامللی تحت عنوان «توسعه و شگوفایی کشورهای در امتداد راه ابریشم» نیز در بیشکیک برگزار گردید.
موافقتنامههای که در رابطه به توسعۀ مناسبات اقتصادی و تجارتی به امضاء رسیده ویا به زودی به امضا میرسد:
- موافقتنامه در مورد تشویق و حمایت از سرمایهگذاریها بین جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری قرغیزستان در آیندۀ نزدیک به امضاء میرسد.
- تفاهمنامۀ سهجانبه بین جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری قرغیزستان و جمهوری تاجیکستان در ارتباط به موضوع ترانسپورتی و ترانزیتی به امضاء رسیده است.
- مقامات گمرکی جمهوری قرغیزستان در مورد جلوگیری از مالیات مضاعف و فرار مالیه در رابطه به مالیات بر عایدات و سرمایه، آمادۀ امضای این تقاهمنامه میباشند (که در آینده به مضاء میرسد).
- در قرغیزستان، سالانه 150 نفر از کارمندان گمرکات وزارت مالیه تحت آموزش قرار میگیرند. این کشور خواستار امضای یکموافقتنامه در اینزمینه نیز میباشد؛ چون موضوع ارتباطات تراسپورتی و ترانزیتی در بین دوکشور از اهمیت زیادی برخوردار است.
- در بخش فرهنگی- اجتماعی
جمهوری قرغیزستان برای تربیه کدرهای جوان افغانستان یک کشور مناسب میباشد. خوش بختانه در حال حاضر فرصتها و بسترهای مناسبی برای تبادله دانشمندان و استادان جهت ارایه لکچرها، ایجاد انجمنهای فرهنگی و دوستی بین دو کشور، توسعه مناسبات پارلمانی، پذیرش محصلان افغانستان برای تحصیل در قرغیزستان، تربیه کارگران افغانی در عرصه آموزشهای فنی و حرفهای، راهاندازی کنسرتهای هنری و کلتوری و مسابقات ورزشی دوجانبه، تدویر نمایشگاههای صنایع دستی افغانستان در جمهوری قرغیزستان آماده میباشد. لازم به تذکر است که جمهوری قرغیزستان میزبان بسیاری از ورکشاپهای آموزشی برای کارمندان دولتی و غیر دولتی کشور ما بوده، نقش مهمی در ظرفیتسازی و تربیت کادرها برای افغانستان ایفا نموده است. هم چنان تعدادی از محصلان افغانی در حال حاضر مصروف تحصیل در دانشگاههای قرغیزستان میباشند و یا اینکه با فراغت از موسسات تحصیلات عالی آن کشور به افغانستان بازگشته در نهادهای مختلف ایفای وظیفه میکند.
موافقتنامه همکاری در بخش تحصیلات عالی بین جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری قرغیزستان در آینده نزدیک به امضا خواهد رسید. اکنون بیش از 150 محصل افغانی در دانشگاه جمهوری قرغیزستان مصروف تحصیل اند و در آینده تعداد محصلین بیشتر خواهد شد.
دورنمای مناسبات افغانستان و قرغیزستان
- در بعد سیاسی- امنیتی
کشور قرغیزستان به عنوان یک کشور آسیای مرکزی، که به لحاظ جغرافیایی در بین کشورهای چین و روسیه قرار گرفته است، از اهمیت فوقالعاده جیوپولیتیکی برخوردار میباشد. نزدیکی کشورهای ابرقدرت روسیه و چین، به عنوان رقبای جدی ایالات متحده امریکا به قرغیزستان، کنه اهمیت جیوپولیتیکی قرغیزستان را تشکیل میدهد. از سوی دیگر قرغیزستان به عنوان یک کشور که در قلب کشورهای منطقۀ آسیای مرکزی قرار دارد، دارای اهمیت خاص جیوپولیتیکی و استراتژیکی بوده و به لحاظ سیاسی و امنیتی از جایگاه فوقالعادهای برخوردار میباشد. از همین رو، و با توجه به همین موقعیت استراتژیک شان است که در چشمانداز ادارۀ منطقهای به لحاظ سیاسی- امنیتی، اهمیت فوقالعاده داشته و به همین اساس هم زمان پایگاههای نظامی ایالت متحده امریکا و روسیه، به عنوان دو ابرقدرت جهان را به خود جای داده است. به این ترتیب، قرغیزستان به عنوان یک کشور به لحاظ سیاسی- امنیتی مهم، نقش عمدۀ در چگونگی نظام منطقهای و "مجموعۀ امنیتی منطقهای" دارد.
"قرغیزستان با اعطای پایگاه نظامی به امریکا، برای مبارزه با تروریزم، افغانستان را در حوزه امنیت به طور غیر مستقیم حمایت کرده است. اگر چه قرغیزستان تحت رهبری عسکر آقایف و به عنوان یکی از اعضای فعال سازمان همکاری شانگهای از سیاستهای دولت امریکا در آسیای مرکزی حمایت نکرد؛ اما در پی حمایت لوجستیکی و سیاسی ازبکستان از آمریکا، قرغیزستان نیز به صورت ضمنی از جنگ و حضور امریکا در افغانستان حمایت کرد" (بینگول، 1384: 209 به نقل از تمنا، 1393: 446). علاوه بر آن، کشور مذکور با امضای تفاهمنامههای مختلف در بخشهای تحکیم روابط سیاسی بین دو کشور و مبارزه با تروریزم و دهشتافگنی در سالهای گذشته، همکاریهای مستقیمی را در بعد سیاسی- امنیتی با افغانستان تهدابگذاری کرده است.
به این ترتیب، افغانستان و قرغیزستان، به عنوان متحدین ایالات متحده امریکا، و نیز هردو کشور به عنوان کشورهای همسایه روسیه و چین، در بخشهای مختلف سیاسی- امنیتی، میتواند با هم همسو و همنظر بوده و در راستای مبارزه با تروریزم جهانی و افراطگریی، مبارزهای مشترک نماید. ازینرو، کشورهای مذکور با داشتن متحدین مشترک بینالمللی، در چارچوب سازمانهای منطقهای، تفاهمنامههای همکاریهای دوجانبهای را به امضا رسانیده است که به این ترتیب، اساس پیمایش یک مسیر مشترک را در بعد سیاسی- امنیتی بنیان گذاشته است.
یکی از عناصر مهم در همگرایی سیاسی همسویی و مشارکت عمومی در داخل یک کشور است که در نبود آن یک بازیگر سیاسی در همکاریهای خود انزوا را اختیار میکند و فرصت و تعامل سیاسی با دیگر کشورها را ندارد. مشکل دولت سازی در دهه اخیر باعث شده است تا افغانستان نتواندبا قرغیزستان روابط نزدیک داشته باشد. از سوی دیگر دو انقلابی که در قرغیزستان اتفاق افتاده است مانع از گسترش روابط این کشور با افغانستان شده است. ( منادی، همان: ۴۵۵). تروریسم یکی از مواردی است که منافع افغانستان و قرغیزستان را به شدت تهدید میکند. دو کشور که از این ناحیه آسیب پذیر هستند میتوانند با همکاری یکدیگر نیز موانع مختلف در حوزه امنیتی را به راهکارهایی برای همکاری یکدیگر در این حوزه تبدیل کنند ( منادی، همان: ۴۵۶).
- در بعد اقتصادی- انکشافی
هرچند قرغیزستان یک کشور کمتر توسعه یافته و صنعتی بوده و بیشتر یک کشور متکی به زراعت و دامداری میباشد، اما موقعیت جغرافیایی قرغیزستان به گونۀ است که نقش عمده ترانزیتی را در حوزه تجارت بازی کرده میتواند. ازین رو کشور مذکور از جایگاه خاصی اقتصادی- انکشافی برخوردار بوده و میتواند نقش عمدۀ ترانزیتی را در بین کشورهای منطقه بازی کند. با توجه به جایگاه اقتصادی قرغیزستان، تعامل سازنده افغانستان با قرغیزستان بیشتر ماهیت اقتصادی داشته است. از این رو موافقتنامههای زیادی در این بخش، مانند خطوط هوایی بینالمللی، برق، مبارزه با مواد مخدر، انکشاف و حمایت سرمایهگذاری، معافیت از پرداخت مالیه اضافی و غیره به امضا رسیده است (تمنا، 1393: 448). انکشاف بعد اقتصادی در روابط دو کشور، تنها از طریق ایجاد راههای مناسب مواصلاتی (زمینی و هوایی) ممکن است که در این بخش تمرکز بیشتری شده است. که در این راستا میان روسای جمهور دو کشور بحث و تبادل نظر صورت گرفته و پروژۀ برق کاسا 1000 نیز که یکی از پروژههای مهم اقتصادی منطقه است، مورد تاکید دو دولت در امر تحکیم روابط اقتصادی دو کشور میباشد(انیس، 1396). بنابراین، با وجود حمایت قرغیزستان از برنامههای اقتصادی و انکشافی افغانستان، اینک امید آن میرود که روابط افغانستان با قرغیزستان، در بعد اقتصادی- امنیتی آن انکشاف پیدا کرده، بهبود یاید.
ضعفهای ناشی از ساختارهای اقتصادی و تجاری افغانستان و قرغیزستان یکی از مهمترین عوامل شکلگیری انزوا و عدم مشارکت در همکاریهای منطقهای بوده است. پروسه استانبول فرصت مناسبی است که دو کشور افغانستان و قرغیزستان مبتنی بر تدابیر و اصول این پروسه روابط خویش را بهبود بخشند و در جهت تامین منافع اقتصادی مشترک گام بردارند (منادی، همان: ۴۵۷).
- در بعد فرهنگی- اجتماعی
افغانستان و قرغیزستان توافقنامههای زیادی را در زمینههای علمی و فرهنگی به امضا رسانیده اند. همکاری در زمینه علمی و فرهنگی بین دو کشور میتواند پیشزمینۀ خوبی برای گسترش روابط و همکاری در سایر عرصهها نیز باشد ( منادی،همان: 452).
همکاریهای فرهنگی و اجتماعی بین کشورهای افغانستان و قرغیزستان، به تبع همکاریها در بعد سیاسی- امنیتی و اقتصادی- انکشافی، تهداب گذاری شده و روند رو به بهبودی دارد. توافقنامههایی در این بخش به امضا رسیده که بیشتر بر آموزش داشجویان افغان متمرکز بوده است. قرغیزستان میتواند در این بخش نیز افغانستان را یاری کند و اما مهمتر از آن چگونگی مناسبات دوکشور در بعد سیاسی- امنیتی است که بنا بر عرف معمول دیپلوماتیک اهمیت نخستین را در روابط دو کشور داشته و روابط در سایر بخشها را تحت شعاع قرار میدهد. بنابراین، با توجه به همسویی دو کشور در مسایل مهم منطقهای، همکاریها در بخش فرهنگی و اجتماعی نیز بهبود پیدا خواهد کرد. تا حالا هم همکاریها در این بعد، با توجه به اینکه دو کشور سابقه طولانی مناسبات را ندارد، قناعت بخش بوده و انتظار میرود که در آینده این روابط بهبود بیشتر بهبود پیدا کند.
نتیجهگیری
دگرگونیهای جهانی معاصر، تحولاتی را در سطح منطقه به وجود آورده است که این تحولات منجر به تغییرات گسترده در روابط و تعاملات بین کشورهای منطقه شده است. این تغییرات که در مناسبات بخشهای مختلف زندگی به وجود آمده است، امنیت از مهمترین عرصههای این دیگرگونیها است که در محور تعاملات منطقهای قرار دارد. این تغییرات و دگوگونی ها، زمینه همکاریهای مختلفی را بین کشورهای منطقه فراهم کرده است که منجر به همبستگی هرچه بیشتر کشورها و پیگیری منافع ملی آنها از مجاری دیپلوماتیک آن گردیده است. افغانستان بر مبنای این نیازمندیهای متقابل، باب جدید مناسبات با کشورهای منطقه منجمله قرغیزستان را گشوده است. این مناسبات که بیشتر در بستر سازمانها و تعهدات منطقهای صورت میگیرد، سازمان ایکو و پروسه استانبول از مهمترین سازمانهای منطقهای آسیایی است که هردو کشور افغانستان وقرغیزستان عضویت آنرا داشته و در چارچوب آن همکاریهای متقابلی را انجام میدهد. این همکاریها در بخشهای مختلفی سیاسی و امنیتی، اقتصادی و تجارتی، و فرهنگی و اجتماعی، بر مبنای امضای تفاهمنامههای مختلفی تهدابگذاری شده است. افغانستان که برای تامین ثبات در بخشهای مختلف نیاز به جلب همکاریهای منطقهای و جهانی دارد، امید میرود تا قرغیزستان همکار خوبی در کنار افغانستان باشد.
Related articles
بررسی تطبیقی ساختار روایت در مقامات بدیعالزمان و گلستان سعدی
Sarwa Rasa Rafizada
فصلنامه علمی- پژوهشی رنا
Published online: 20 Apr 2021